Eerlijk
Empathisch
Energiek
Efficiënt
Enthousiast
Evenwichtig
Ervaren
Exact
Eigenstandig
Effectief
Ethisch
Expressief
Eerbiedig
Ergonomisch
Eervol
Engagerend
Eenvoudig
Extravert
Exploratief
Eigenschappen met een e bij dyslexie
Bij dyslexie draait het vaak om letters en klanken die door elkaar gehaald worden. De letter e speelt hierin een opvallende rol. Woorden met een e kunnen op verschillende manieren worden uitgesproken en gespeld, wat het voor kinderen en volwassenen met dyslexie extra lastig maakt. Door deze eigenschappen van de e beter te begrijpen, kun je gerichter oefenen en wordt lezen en schrijven stap voor stap makkelijker.
Een korte of lange e herkennen
Een eerste belangrijke eigenschap van woorden met een e is het verschil tussen de korte en de lange e. In woorden als pen, weg en melk hoor je een korte e. In woorden als lezen, meer en regen hoor je een lange e. Dat verschil klinkt eenvoudig, maar in schrijfsituaties is het vaak verwarrend, zeker als je snel moet schrijven of als je onzeker bent over spelling.
Een praktische tip is om hardop te zeggen wat je schrijft. Door de klank van de e bewust te horen, wordt het makkelijker om te bepalen of je met een korte of lange klank te maken hebt. Vervolgens kun je bij twijfel een vertrouwd woord zoeken met dezelfde klank en die spelling als voorbeeld gebruiken.
De e met verschillende schrijfwijzen
Een tweede eigenschap van woorden met een e is dat de e klank op meerdere manieren kan worden geschreven. Denk aan e, ee, ei en e met een stille e aan het eind, zoals bij de woorden deze, kleine en droge. Wie dyslexie heeft, kan hierdoor snel het overzicht verliezen. De klank blijft hetzelfde, maar de letters veranderen.
Hier helpt het om per klankgroep te oefenen. Neem bijvoorbeeld de woorden met ee zoals meer, breek en steen en zet die bij elkaar. Doe hetzelfde met woorden met ei zoals reis, klein en treinkaartje. Door woorden in groepjes te zien, wordt het patroon zichtbaarder en kun je de eigenschappen beter onthouden.
De stomme e aan het einde van het woord
Een derde belangrijke eigenschap is de stomme e, de e die je bijna niet hoort maar wel moet schrijven. Voorbeelden zijn woorden als koude, grote en laagte. Je hoort eerder een uh klank, terwijl je toch een e schrijft. Veel mensen met dyslexie laten deze e weg of vervangen hem automatisch door een andere letter, omdat het gehoor hen op het verkeerde been zet.
Een handige manier om hiermee om te gaan is het woord langzaam uit te rekken en te letten op de laatste lettergreep. Bij grote hoor je gro te, bij koude hoor je kou de. Dat laatste stukje is vaak een stille aanwijzing dat er nog een e bij hoort. Door dit regelmatig te oefenen, ontwikkel je een soort taalgevoel waarop je bij twijfel kunt terugvallen.
Hoe je effectief oefent met e eigenschappen
Om echt vooruitgang te boeken met eigenschappen van woorden met een e, is herhaling onmisbaar. Korte, dagelijkse oefenmomenten werken beter dan af en toe een lange sessie. Kies steeds een klein onderdeel, bijvoorbeeld alleen de stomme e of alleen de ee woorden, en herhaal die gericht.
Ondersteuning en hulpmiddelen bij oefenen
Hulpmiddelen kunnen het oefenen met e eigenschappen een stuk makkelijker maken. Denk aan software die woorden hardop voorleest terwijl je ze ziet, of apps waarin je dezelfde klanken steeds opnieuw oefent. Ook een logopedist of specialist op het gebied van dyslexie kan je helpen om een plan te maken dat past bij jouw niveau en tempo. Door inzicht te krijgen in de specifieke eigenschappen van de e, wordt duidelijk waar het precies misgaat en waar je winst kunt behalen. Zo wordt de letter e niet langer een struikelblok, maar een voorspelbaar onderdeel van de taal waar je stap voor stap meer controle over krijgt.
